NAH en overprikkeling

Veel mensen met hersenletsel hebben last van overprikkeling. Ze hebben bijvoorbeeld moeite met licht, geluiden, geuren, kleuren, smaken, aanrakingen of bewegingen. Ieder mens krijgt de hele dag door informatie binnen. Die wordt verwerkt in onze hersenen. Gezonde hersenen selecteren de informatie maar door een hersenbeschadiging kan die selectie vertraagd of verstoord zijn, waardoor je meer prikkels binnenkrijgt dan je kunt verwerken. 

Prikkels

Alle vormen van bewuste en onbewuste informatie die binnenkomt worden prikkels genoemd. Externe prikkels komen binnen via de zintuigen: ogen, oren, neus, smaak en tast. Interne prikkels zijn gedachten, gevoelens of emoties. Prikkels worden waargenomen door neuronen, die ze omzetten in een signaal dat naar de hersenen gaat. Het overgrote deel van deze signalen gaat eerst naar de thalamus, het 'regelcentrum' van de hersenen. 

Verstoorde prikkelverwerking

Gezonde hersenen filteren alle prikkels. Dingen die belangrijk zijn, worden bewust waargenomen. Minder belangrijke zaken worden niet waargenomen of verdwijnen naar de achtergrond. Zo kun je in een gesprek met iemand voeren terwijl de radio aanstaat. Je hersenen beschouwen het geluid van de radio dan als minder belangrijk en filteren de juiste prikkels: de stem van je gesprekspartner.

Als je prikkels niet goed kunt selecteren en/of prikkels langzamer dan gebruikelijk verwerkt dan ontvangen de hersenen teveel prikkels. Alles komt tegelijkertijd en/of even sterk binnen. Hierdoor raakt je brein overbelast en kun je geen nieuwe informatie meer opnemen of verwerken. 

Iemand met een beschadigd brein heeft meer rust en tijd nodig om alle prikkels te verwerken en om te herstellen.

Er is niet één plek aan te wijzen die verantwoordelijk is voor overprikkelingsklachten. Meerdere delen in de hersenen zijn erbij betrokken. Zo speelt de thalamus een belangrijke rol bij de selectie van prikkels. Ook de amygdala, het centrum waar emoties worden gereguleerd en de hersenstam spelen een belangrijke rol. 

Gevolgen van overprikkeling

Als gevolg van overprikkeling kun je lichamelijke klachten krijgen zoals hoofdpijn, vermoeidheid, spierpijn, ruis in je oren, een verhoogde hartslag of evenwichtsproblemen. Bekend is dat vermoeidheid ervoor zorgt dat je alerter wordt en dat daardoor prikkels harder binnenkomen, maar ook dat zo alert zijn heel vermoeiend is. Deze viceuze cirkel kan heel nare gevolgen hebben. 

Je kunt ook emotionele klachten krijgen, zoals sneller geïrriteerd raken, ongeduldig of boos worden of sneller gaan huilen. Cognitieve gevolgen zijn bijvoorbeeld moeite om op de juiste woorden te komen, traagheid in denken, minder concentratie of vergeetachtiger zijn. De sociale gevolgen van overprikkeling zijn onder andere eenzaamheid doordat je contact met (groepen) mensen vermijdt of  problemen in je (seksuele) relatie. 

Langdurig overprikkeld

Als je langdurig overprikkeld bent, kan dat verregaande gevolgen hebben. Het lichaam produceert dan voortdurend stresshormonen en door de stresshormonen vangt het brein nog meer prikkels op. Een teveel daarvan kan leiden tot klachten zoals slaapproblemen, depressie, burn-out, angststoornissen, hartklachten en maag- en darmklachten. Langdurige overprikkeling kan klachten waar je last van hebt verergeren waardoor je steeds minder goed functioneert in het dagelijks leven. Het is daarom belangrijk dat je manieren vindt om met overprikkeling om te gaan. 
 

Het behandelprogramma Hersenz leert je omgaan met overprikkeling

Het behandelprogramma Hersenz is gericht op het leren omgaan met de gevolgen van NAH, zoals overprikkeling. De kern van de behandeling is dat je prikkels stap voor stap aangaat. Je vermindert vervelende prikkels en gebruikt prikkels die je goed aankan om ze te verzachten. Bijvoorbeeld als je met de trein gaat reizen: doe oordoppen in die de veelheid aan geluiden dempen, neem een thermoskan met thee mee (bv gemberthee, wat sterk ruikt en smaakt) en zet je tas op schoot.

Andere aspecten van de behandeling zijn:

• Oefenen met dubbeltaken. Hersenen kun je op deze manier trainen, waardoor ze meer belastbaar worden. Door op een ‘veilige manier’ prikkels aan te gaan, verhoog je de prikkeldrempel.
• Ook het vergroten van de batterij, dus ervoor zorgen dat je meer energie hebt, helpt.
• In de behandeling leer je signalen van overprikkeling op tijd herkennen. Je leert strategieën die passen bij jouw sensorisch profiel om je alertheid te verlagen, zodat je niet in een stressreactie terechtkomt. Ook leer je hoe je prikkelrijke situaties aankunt door vervelende prikkels te verminderen en helpende prikkels in te zetten.

Binnen het behandelprogramma Hersenz leren cliënten ook beter te luisteren naar de signaleren van hun lichaam. Zo leer je overprikkeling te voorkomen en klachten te verminderen. 

In de video hieronder legt regiebehandelaar Merel van Zoelen uit in welke modules aandacht wordt besteed aan overprikkeling en leggen enkele behandelaars uit hoe je kan leren omgaan met prikkelverwerking.