Overprikkeling

Veel mensen met hersenletsel hebben last van overprikkeling. Ze hebben bijvoorbeeld moeite met geluiden, geuren, kleuren, smaken of zelfs aanrakingen. Ook gedachten kunnen overprikkeling veroorzaken.

Ieder mens krijgt de hele dag door informatie binnen via zijn zintuigen. Die wordt verwerkt in onze hersenen. Gezonde hersenen filteren de informatie maar door de hersenbeschadiging kan het filter kapot zijn, waardoor je teveel prikkels binnenkrijgt. Je emmer raakt als het ware sneller vol, loopt over en je hoofd raakt op tilt. 

 Download hier de special Overprikkeling 

prikkelS

Een prikkel is alle bewuste en onbewuste informatie die binnenkomt. Externe prikkels komen binnen via de zintuigen: ogen, oren, neus, smaak en tast. Interne prikkels zijn gedachten, gevoelens of emoties. Prikkels worden waargenomen door neuronen die geluid, licht of geur omzetten in een electrisch signaal dat naar de hersenen wordt gestuurd. Vaak volgt op een prikkel een reactie: spieren worden bijvoorbeeld aan het werk gezet om weg te springen als een auto op je af komt. Ogen gaan tranen als je verdriet ervaart. 

Gezonde hersenen filteren prikkels. Zaken die belangrijk zijn worden bewust waargenomen. Minder belangrijke zaken worden niet waargenomen of verdwijnen naar de achtergrond. Als gevolg van het hersenletsel kan dit filter als het ware kapot zijn. De hersenen ontvangen teveel prikkels, het zenuwstelsel raakt overbelast, het kan geen nieuwe informatie opnemen of verwerken en komt alles tegelijk binnen. 

Er is rust nodig om prikkels te verwerken en te herstellen. Gebeurt dit niet dan ontstaat er stress of kortdurende overprikkeling. Chronische overprikkeling kan leiden tot ernstige klachten, waarvan mensen moeizaam en langzaam herstellen.

Er zijn meerdere delen in de hersenen betrokken bij overprikkeling. Zo speelt de thalamus een belangrijke rol bij de selectie van prikkels. Ook de amygdala, het centrum waar emoties worden gereguleerd, en de hersenstam spelen een belangrijke rol. 

Er bestaan trainingen om beter te leren omgaan met de gevolgen van overprikkeling. Hersenz is één van de behandelmogelijkheden.

Voorbeelden van zintuigelijke overprikkeling

  • Moeite met het voeren van een gesprek doordat achtergrondgeluiden sterk binnenkomen
  • Moeite met muziek hoge of juist lage tonen, kinderstemmen, hoge damesstemmen, bestekgeluiden, theelepeltjes die in een glas roeren
  • Irritatie bij ritmische geluiden, bijvoorbeeld tikken met een pen
  • Heftig ervaren van patronen of kleuren of van spullen in huis
  • Heftig ervaren van bewegingen die je ziet 
  • Heftig ervaren van lichtweerkaatsing, bepaalde lampen, tegenlicht of wisselingen van schaduw en zon
  • Moeite hebben met bepaalde etensgeuren, geuren van parfum of lichaamsgeuren
  • Niet tegen de smaak van bepaald eten kunnen
  • Tast, aanraken, trillingen en bastonen voelen onaangenaam
  • Aanraking wordt als pijn ervaren
  • Snelle bewegingen worden als heftig ervaren
  • Rijden in auto en bus wordt als te heftig ervaren
 

cognitieve overprikkeling

  • Eigen gedachten stoppen niet
  • Praten wordt als teveel ervaren 
  • Als iets van je gevraagd wordt is dat snel teveel 
  • Twee dingen tegelijk lukt niet meer 
  • Dingen snel moeten doen lukt niet meer 

 

lichamelijke overprikkeling

  • Pijn wordt extremer ervaren
  • Te koud of te warm hebben 
  • Snel duizelig of onvast gevoel op de benen

 

emotionele overprikkeling

  • Emotionele situaties zijn snel te veel of te heftig
  • Moeite om emoties te reguleren 
  • Reacties zin vaak emotioneler, bijvoorbeeld frustratie, boosheid, huilen
  • Emotioneel worden bij inleven in een ander en meeleven met een ander
  • Een huilbui door overprikkeling, die niet te maken heeft met verdriet
 

Gevolgen van overprikkeling

Als gevolg van overprikkeling kun je lichamelijke klachten krijgen zoals hoofdpijn, vermoeidheid, spierspanning, ruis in de oren of een verhoogde hartslag. Ook de ademhaling kan verhoogd raken, je kan je kracht verliezen of problemen krijgen met je evenwicht.
Als gevolg van overprikkeling kun je ook emotionele klachten krijgen zoals ergernis, ongeduld, een gevoel van onmacht, sneller boos worden, sneller huilen of meer stress ervaren. 
Cognitieve gevolgen van overprikkeling zijn bijvoorbeeld: moeite om op de juiste woorden te komen, traagheid in denken, minder concentratie, of meer vergeetachtig zijn.
De sociale gevolgen van overprikkeling zijn onder andere eenzaameheid, niet meer naar feestjes kunnen, contact met mensen vermijden, een moeizame seksuele relatie omdat aanraken pijnlijk is.

Langdurig overprikkeld

Als je langdurig overprikkeld bent, kan dat verregaande gevolgen hebben. Dat komt vooral omdat het lichaam voortdurend stresshormonen produceert. Dat kan leiden tot klachten zoals slaapproblemen, depressie, burn-out, angststoornissen, hartklachten en maag- en darmklachten. Het is daarom belangrijk dat je manieren vindt om met overprikkeling om te gaan. 

Het verhaal van Monica

Monica was een actieve vrouw. Ze werkte parttime bij een callcenter en in de thuiszorg. Ook het sociale leven van Monica en haar man Nurdhian was rijkelijk gevuld. Beiden waren actief in hun geloof als Jehovah’s Getuigen. Samen gingen ze naar muziekfestivals. Nurdhian houdt van eten en koken, het liefst voor een huiskamer vol vrienden en familie. Monica heeft veel last van overprikkeling als gevolg van haar hersenletsel. Lees hier Monica's hele verhaal.

 TIPS  omgaan met overprikkeling 

Voor mensen die snel overprikkeld raken als gevolg van niet-aangeboren hersenletsel hebben we een aantal tips op een rij gezet. Klik op een van onderstaande links als u meer over een tip wilt lezen:

Bij het samenstellen van deze teksten is gebruik gemaakt van meerdere informatiebronnen waaronder de Hersenstichting, de Gezondheidsuniversiteit en de module Grip op je energie van Hersenz.